درحالىكه عبد اللّه بن عباس ترجيح داد از فعاليت‌هاى سياسى دورى گزيند ، پس در مدينه ماند و عمر خود را صرف علم و روايت حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كرد . هم‌چنين به تفسير قرآن كريم اشتهار يافت ، تا آن‌جا كه ابن مسعود درباره او مىگويد : « بهترين مفسّر قرآن ابن عباس است . » در جريان مصالحه ، بنى هاشم ( علويان و عباسيان ) همگى نگرانى خود را از كناره‌گيرى حسن بن على از خلافت به نفع معاوية بن ابى سفيان ، اعلام كردند . « 1 » در اين بين ، هاشميان مترصد پايان عهد معاويه بودند تا خلافت شورايى شود و يكى از هاشميان به خلافت برسد . حسين بن على عليه السّلام يكى از شايسته‌ترين افراد موردنظر براى خلافت بود . و هنگامى كه مردم او را به خروج دعوت مىكردند ، مىفرمود : « تا وقتى معاويه زنده است ، بايد هريك از مردان شما ملازم خانه باشد و خود و خانه خودش را حفظ كند ، به خدا من از اول به بيعت راضى نبودم ، و وقتى معاويه هلاك شود ، عاقبت كار را مىبينيم و مىبينيد و نظر مىدهيم و نظر مىدهيد . » « 2 » چون معاويه خواست براى فرزند خود يزيد به ولايت عهدى بيعت گيرد ، علويان و عباسيان هر دو به مخالفت و مبارزه با اين طرح پرداختند و فرزندان بعضى از صحابه ، مثل عبد اللّه بن عمر و عبد اللّه بن زبير نيز با آنان همصدا شدند . « 3 » مخالفت امام حسين عليه السّلام با جانشينى يزيد بر اين اساس نبود كه او وارث على عليه السّلام يا بزرگ بيت علوى است ، بلكه به اين عنوان بود كه او يكى از فرزندان مهاجران است كه خود را واليان امر مىدانستند . « 4 » از اين‌رو ، اين شرايط ، وحدت را براى نابودى طرح معاويه اقتضا مىكرد . « 5 »

--> ( 1 ) . ابن قتيبه ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 166 / ابن كثير ، البداية و النهاية ، ج 8 ، ص 19 . ( 2 ) . ابن قتيبه ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 11 . ( 3 ) . عبد اللّه بن زبير به معاويه گفت : « اى معاويه تقواى خدا پيشه كن و خود انصاف ده كه اين عبد اللّه ابن عباس پسر عموى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و اين عبد اللّه بن جعفر ذو الجناحين پسر عموى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و من عبد اللّه بن زبير پسر عمهء رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و على عليه السّلام ، پشت سر حسن و حسين هستيم ، و تو مىدانى كه آن‌ها چه هستند و كه هستند ؛ پس اى معاويه ! از خدا بترس كه تو بين ما و خودت حكم مىكنى . » ( ابن قتيبه ، الامامة و السياسة ، ج 1 ، ص 175 ) ( 4 ) . اين نظريه از كتاب الدوله العربية الاسلاميه دكتر خربوطلى گرفته شده و او نيز از نسخه خطى به نام الأعلام بالحروب الواقعه فى صدر الاسلام نقل كرده است . نويسندگان مذكور ، نظريهء خود را چنين -